روايات امام باقر عليه السّلام را نيز بدان افزوده و هم‌چنين روايات ديگرى را كه مربوط به تفسير آيات مذكور بوده ، ذكر كرده است . « 1 » به‌هرحال اين تفسير از آثار ارزنده عالم تشيع مىباشد كه پايهء بسيارى از تفاسير بعدى شيعيان قرار گرفت و بسيارى از علوم اهل بيت در آن گردآمده است . على بن ابراهيم تا سال 307 ق در قيد حيات بود . « 2 » حسن بن موسى نوبختى ( م 300 - 310 ق ) حسن بن موسى ، دانشمند و متكلم بزرگ شيعى اواخر قرن سوم و از چهره‌هاى شاخص مكتب بغداد است . وى از خاندان معروف نوبختى و خواهر زادهء ابو سهل ، اسماعيل نوبختى بود . در كتب رجالى او را به‌عنوان متكلمى موثق ، كه داراى اعتقادى نيكوست ، ستوده‌اند . « 3 » وى شخصيت ممتازى در بين متكلمان شيعه داشت و برخى او را سرآمد معاصرانش دانسته‌اند . حسن بن موسى در بغداد ، مجالس بحث و مناظرهء علمى با ساير متكلمان غيرشيعى و غيرامامى برپا مىكرد و با گروهى از مترجمان و ناقلان كتاب‌هاى فلسفه و حكمت ايران و يونان چون ابو عيسى دمشقى ، اسحاق بن حنين ، ثابت بن قرّه و ديگران ، مراودهء علمى داشت و اينان به نزد او آمد و شد مىنمودند . « 4 » نوبختى با اساتيد علم كلام ، چون ابو الاحوص ، داود بن اسد بصرى ، ابو سهل اسماعيل نوبختى ، ابن راوندى و ابن قبه رازى هم‌عصر بود و از برخى از ايشان ، چون ابو سهل كسب علم مىكرد . « 5 » حسن بن موسى تأليفات متعددى در ابواب مختلف كلامى و آثارى هم در مباحث طبيعيات و فلسفه و نجوم داشت . وى چندين كتاب نيز در موضوع امامت

--> ( 1 ) . ر . ك : قمى ، على بن ابراهيم ، التفسير . ( 2 ) . دوانى ، مفاخر اسلام ، ج 2 ، ص 231 . ( 3 ) . طوسى ، رجال ، ص 462 . ( 4 ) . همو ، الفهرست ، ص 121 و نجاشى ، همان ، ص 63 . ( 5 ) . اقبال ، خاندان نوبختى ، ص 126 .